Anatomia polskich branż: mediana, decyle i rozjazd średniej w 366 klasach PKD

Średnia to suma podzielona przez liczbę firm. Odpowiada na pytanie „ile pieniędzy jest w branży na głowę" i jest bardzo wrażliwa na gigantów: jeden koncern potrafi podnieść ją kilkudziesięciokrotnie. Mediana to firma dokładnie ze środka stawki, połowa firm ma wynik niższy, połowa wyższy. Odpowiada na pytanie „jak wygląda typowa firma, z którą usiądę do rozmowy".

Sama różnica między nimi też jest wskaźnikiem. Krotność (średnia ÷ mediana) mierzy koncentrację branży: przy krotności bliskiej 1 wszystkie firmy są podobnej wielkości, przy krotności 100+ branża ma „głowę" z kilku gigantów i długi ogon maluchów, a średnia opisuje świat, który dla 90% firm nie istnieje.

Na szczycie rankingu są branże-infrastruktura i branże-wehikuły. W handlu energią elektryczną (35.14) średni przychód firmy to 219 mln zł, ale mediana to 354 tys. zł, rozjazd 619×, bo obok kilku koncernów obrotu działają setki małych spółek. Podobnie holdingi (70.10, 64.20): to z definicji wehikuły, w których pieniądz płynie przez nielicznych. Uwagę zwraca handel detaliczny: klasy „straganowe" (47.82, 47.81) wyglądają na targowiska, a w danych dominują pojedyncze sieci zaklasyfikowane do tych samych kodów.

Ranking powyżej ma próg: minimum 100 firm w klasie. Poniżej progu rozjazdy przestają mierzyć koncentrację rynku, a zaczynają mierzyć monopol z garstką statystów. W górnictwie rud metali nieżelaznych (07.29) na 11 spółek przypada jeden KGHM, więc „średnia firma" ma 3,4 mld zł przychodu, a mediana… 7 tys. zł, rozjazd prawie pół miliona razy. W przesyle energii (35.12) całość przychodów bierze operator sieci, a typowa spółka w klasie pokazuje 1 tys. zł. To nie są rynki, na których cokolwiek się „sprzedaje do branży", dlatego trzymamy je poza rankingiem, jako eksponaty.

Na drugim końcu są branże, w których średnia i mediana niemal się pokrywają, a rekordzista ma krotność 1,08. To nie przypadek: łączy je regulacja, lokalność i finansowanie publiczne. Domy opieki, żłobki, przedszkola i szkoły działają na subwencjach i limitach miejsc; gabinet dentystyczny czy zakład pogrzebowy obsługuje tyle, ile fizycznie zdoła. Nie da się tu „wygrać rynku" dziesięciokrotnie mocniej niż sąsiad.

Dla sprzedaży to wygodny teren: oferta skalowana do mediany pasuje niemal każdemu, segmentacja jest trywialna, a ryzyko trafienia na klienta-widmo minimalne.

Policzyliśmy krotność dla wszystkich 366 klas PKD z co najmniej 100 firmami. Mediana krotności to 7,4×, czyli w typowej polskiej branży średnia firma jest ponad siedmiokrotnie „większa" od typowej. W 121 klasach (co trzeciej!) rozjazd przekracza 10×, a tylko 5 klas ma krotność poniżej 1,5, czyli rozkład naprawdę wyrównany.

I tu smaczek dla fanów statystyki: średnia krotność to 16,7×, ponad dwa razy więcej niż mediana krotności. Rozkład rozjazdów sam jest rozjechany, bo zawyżają go rekordziści z sekcji energetycznej i holdingowej. Ta sama zasada, która każe nie ufać średniej w branży, każe nie ufać „średniemu rozjazdowi" w gospodarce.

Mediana mówi o środku stawki, ale decyzje biznesowe zapadają na krawędziach. Dlatego dla każdej branży patrzymy na dwa progi: dolne 10% (jaki wynik ma najsłabsza dziesiąta część firm) i górne 10% (od jakiego zysku zaczyna się elita). Rozstęp między nimi to praktyczna miara ryzyka i nagrody w branży.

Pierwsza obserwacja jest brutalna: w każdej z 366 badanych branż dolny decyl jest ujemny. Nie ma w Polsce branży z co najmniej 100 spółkami, w której nikt nie traci. To nie patologia, tylko arytmetyka biznesu: w każdej populacji są firmy w inwestycji, w rozruchu i w agonii. Różnica polega na skali: w biurach rachunkowych dolne 10% traci od 15 tys. zł, w szpitalach, od 5,5 mln zł.

Największe „sztangi", czyli rozstępy między dołem a górą, dźwiga przemysł: motoryzacja, przetwórstwo spożywcze, farmacja. Tam skala robi wszystko: górne 10% wyciska po kilkanaście-dwadzieścia milionów zysku, a dolne 10% potrafi być głęboko pod wodą.

Najciekawszy profil rozkładu wygląda tak: mediana w okolicach zera, górne 10% zaczyna się od setek tysięcy lub milionów, dolne 10% głęboko pod kreską. Typowa firma nie zarabia nic, a cała pula zysku ląduje u nielicznych zwycięzców. To model „winner-take-all", i widać go w zarządzaniu funduszami, gamedevie, obrocie nieruchomościami i działalności B+R.

Część tego obrazu to struktura prawna, nie dramat: deweloperka (41.10) i obrót nieruchomościami (68.10) działają na spółkach celowych, jedna spółka = jeden projekt, która zarabia raz, przy zamknięciu inwestycji, a przez pozostałe lata pokazuje zero. Ale wydawcy gier (58.21) to już czysty profil kasyna: mediana −5 tys. zł, próg elity 1 mln, a dolne 10% traci od 878 tys. zł, najgłębszy dół w całym zestawieniu poza przemysłem ciężkim. Połowa studiów dokłada do biznesu, czekając na hit, który statystycznie trafi się komuś innemu.

Odwrotny profil: solidna mediana i płytki dół. W sprzedaży paliw typowa stacja zarabia 268 tys. zł, a nawet najsłabsze 10% traci ledwie od 29 tys., dolny decyl to zaledwie 1/9 mediany. Podobnie piekarnie, budowa dróg, hurt spożywczy, sprzątanie, biura rachunkowe i praktyki lekarskie: biznesy o powtarzalnym popycie, w których trudno spektakularnie zbankrutować.

To są branże, w których prognozowanie ma sens: klient z środka stawki jest wypłacalny, a ryzyko, że trafisz na firmę-wydmuszkę, jest najniższe w gospodarce. Jeśli budujesz portfel klientów pod stabilny MRR, zaczynaj tutaj, nie w kasynach z sekcji powyżej.

Jest jeszcze trzeci świat: branże, w których cały rozkład, od dołu do góry, mieści się w przedziale ± 200 tys. zł. Fotografia, fryzjerstwo, taksówki, kluby sportowe, edukacja pozaszkolna. Nikt nie traci fortuny, ale i elita nie odjeżdża: próg górnych 10% w fotografii to raptem 70 tys. zł zysku rocznie.

To rynki samozatrudnienia i pasji, w których skala nie działa, bo sprzedaje się własny czas. Dla dostawców B2B oznacza to produkt tani, samoobsługowy i wolumenowy albo żaden: nie ma tu budżetów na wdrożenia, ale populacje są liczne (7,4 tys. organizacji członkowskich, 2 tys. salonów urody w samych spółkach).

Wszystko, co policzyliśmy w tym raporcie, jest dostępne w Monitoringu Branż w bazy.biz: mediana zysku to osobna kolumna obok średniej, możesz po niej sortować i ustawiać progi (np. „mediana zysku > 100 tys. i rosnący trend"), a moduł przypilnuje warunku i wyśle alert, gdy branża go spełni albo gdy jej wynik spadnie od ostatniego pomiaru.

Z każdej branży przechodzisz jednym kliknięciem do listy konkretnych firm z hurtowni 5+ mln podmiotów, filtrujesz po województwie i kontakcie, i eksportujesz do CSV. Rozkład przestaje być teorią, staje się listą do dzwonienia.